Hacı Bayram Veli

Hacı Bayram Veli, (Ankara, 1352 - Ankara, 1429) Hacı Bektaş-i Veli’nin yoldaşı Türk mutasavvıf ve şair.

*

Türk, mutasavvıf. Bayramilik Tarikatını kurmuş, Tanrı'nın insan gönlünde görünüş alanına çıktığı inancını savunmuştur.

*

Hacı Bayram-ı Veli her şeyden önce bilim ve tasavvufu birleştirmeyi başarmış bir sufidir. Hacı Bayram-ı Veli‘ye göre toplum iki ana kesime ayrılır: Zenginler ve yoksullar. Bu iki grubun arasında köprü kurulması ve yoksulların sosyo ekonomik güvenliğinin sağlanması görevini yaşadığı dönemde Hacı Bayram-ı Veli gerçekleştirmiştir. (alıntı)

*

Hacı Bayram Veli, uzmanların belirttiklerine göre, halkçı yönü ağır basan, "Bayramiyye Tarikatı"nın kurucusu, gizemci bir halk ozanıdır. *

*

"Hiddet gözü kör eder"  -  "öfke aklı örter"

·      Efendimizin bir emrini yerine getirmek mi istiyorsunuz? Çocukların başını okşayın!

·      Çalışın! Zengin bile olsanız çalışın Boş gezenlerin arkadaşı şeytandır!

·      Ölümü çok hatırlayınız Hesabınızı, hesaba çekilmeden yapınız

·      Dünya gamından kurtulmak isteyen kabristanlara gitsin

·      Âlim ve velileri çokça ziyaret ediniz ki şefaatlerine kavuşasınız

·      Arkadaşlarınızın kusurları emanet gibidir Onları sır gibi saklayınız

Hacı Bayram Veli’nin sözleri

Hacı Bayram Veli'nin geliştirdiği inanca göre temel varlık Tanrı'dır. Tanrı bütün evreni kaplamıştır, tektir, önsüz-sonsuzdur, yaratıcıdır. Kendini tasavvufa veren bir kimsenin uyması, bağlanması gereken üç ilke vardır:

·      Bütün işlerin, eylemlerin kaynağı Tanrı'dır, İnsan bir araç durumundadır. İnsan istenci tanrısal istencin bir bölümü niteliğindedir.

Tanrı bütün varlıklarda görünür, gerçekte var olmak Tanrı'nın görünmesidir;

·      Bütün nitelikler (sıfatlar) birer tanrısal görünüştür. Hacı Bayram Veli, bu üç ilkeyi tevhid-i ef'al (eylemlerin birliği) tevhid-i sıfat (nitelikler birliği), öz birliği kavramlarıyla açıklar. Tasavvufta varlık birliği olarak nitelenen bu inanca göre düşünen Tanrı'dır; yaratan ve eylemde bulunan Tanrı'dır.

&

Benim çocukluğum, gençliğim hep Ankara’da geçti… Babamın memuriyetinden dolayı Çok şehirler gezdik. Hani çocukluktan gençliğe geçiş döneminiz vardır ya işte biz o dönemde Ankara’ya taşındık. Ondan sonra hep Ankara’da kaldık. Hep orada yaşadık. Ankara çok özel bir şehirdir.

Hacı Bayram Veli Hazretlerini o zamanlar tanımıştım. Annemle türbesine çok seferler gitmişizdir. O zamanlar büyük devlet adamların cenazeleri oradan kaldırılırdı. Cuma günleri o kadar çok kalabalık olurdu ki ziyarete gitmek çok zor olurdu. Biz başka günler giderdik kalabalığın arasında kalmayalım derdik.

Hacı Bayram Veli o zamandan şimdiye kadar her gece Fatiha okuduğum büyüklerimin arasındadır.

Sizlere ona anlatmak istiyorum.

Onu bilirdim ama Topkapı Şifresini okuduğum zaman beni çok şaşırtan bir şeyi de öğrenmiştim. Fatih Sultan Mehmet’le olan olayını… Belki beni takip eden okurlar bu yazacaklarımı başka bir yazımda da okumuş olabilirler ama ben yinede kısaca değinmek istiyorum…

Hacı Bayram Veli’nin Ankara’da bulunan tekkesinde talipleri çoğalmaya başlayınca devlet katında büyük bir korku oluşmuş. Durum, 11. Murat’a iletildiğinde, 11. Murat sarayına davet etmiş. O zamanlar yanında çocukluktan gençliğe geçen Akşemseddin de varmış Hacı Bayram Veli’nin... Edirne’ye ikisi gitmişler. II. Murat karşısında ki zatı görünce hele onunla konuşmaları sırasında duydukları güzellikleri de içine sindirdikçe ona hayran olmuş.

Bazı yerlerde şöyle anlatılıyormuş.

Padişah Hacı Bayram Veli’yi çok iyi ağırlamış. Kendi has yerinde yemeği birlikte yerken içeriden yeni doğmuş olan şehzadenin ağlama sesi gelmiş.

Hacı bayram veli;

“Sultanım ağlatmayın şehzadeyi o ileride İstanbul’u alacak.”

Sultanın tüyleri diken – diken olmuş. Öylece bakakalmış. Hacı Bayram Veli: “Sizde bende göremeyeceğiz ama bu yanımdaki Ak oğlum Akşemseddin ve senin oğlun Mehmet görecekler.”

Hacı Bayram’ın bu sözleri çeşitli şekillerde anlatılır. Benim aklımda kalanı böyle… Onu biraz daha yakından tanıyalım.

Hacı Bayram Veli:

·      Gerçek adı Numan olan Hacı Bayram Veli, Ankara yakınlarında Solfasol köyünde doğmuş.

Ankara da, bugün Hacı Bayram Camii'nin bulunduğu yerde ölmüş.

·      Babası, tarımla geçinen Koyunluca Ahmet’miş. Numan, bir süre babasının tarlasında çalışmış.

Okumaya olan eğilimini sezen babası, onu Ankara'da Karamedrese'ye vermiş. Numan orayı bitirince, bilgisini arttırmak amacıyla, Bursa'ya gitmiş. Orada da bir süre öğrenim gördükten sonra Ankara'ya dönmüş.

·      Önceleri Halveti ve Nakşibendî tarikatlarından esinlenmiş.

·      Kısa süre içinde konuşmalarının etkisi, bilgisinin genişliğiyle ün sağlamış. Ününü duyan Şeyh Hamidüddin, onu Kayseri'ye çağırmış. Numan Kayseri'ye gidip bir süre Şeyh'in yanında kalmış.

Kurban Bayramı'nda geçen bu olay nedeniyle Şeyh ona; Bayram adını vermiş.

·      Bir süre sonra Şeyh ile hacca gidince Hacı Bayram, Kayseri'de Şeyh Hamidüddin'den tarikat geleneğine göre "ışık" denen gerekli bilgiyi aldıktan sonra kendini tasavvufa vermiş.

Bayramilik adıyla bilinen tarikatın ilk öğelerini oluşturmuş. Çevresinde toplananların çoğalması, tasavvuf lal ilgili düşüncelerinin şeriatla bağdaşmaması üzerine, kendisine kuşkulu, sakıncalı bir kimse diye bakılmış.

II. Murat’la görüşmelerinden sonra Hünkâr; bilgisinin derinliği, yüreğinin arınmışlığı karşısında duygulanınca söylenenlere inanmamış, onu Ankara'da Karamedrese'ye, sonra Bursa Medresesi'ne Müderris olarak atandırmış.

Hacı Bayram Şeyh Hamidüddin'in ölümünden sonra, müderrisliği bıraktı, yaşamını tekkesinde, çevresinde toplananları yetiştirmekle geçirdi.

Düşüncelerini içeren Öz Türkçe şiirler yazdı.(alıntı)

N'oldu Bu Gönlüm N'oldu Bu Gönlüm

N'oldu bu gönlüm n'oldu bu gönlüm

Derd-u gam ile doldu bu gönlüm

Yandı bu gönlüm yandı bu gönlüm

Yanmada derman buldu bu gönlüm

Hacı Bayram Veli

Nazan Şara Şatana